# Spirit, tijdschrift voor burgerschap en levensbeschouwing
> De belangrijke kwesties van deze tijd, bekeken door verschillende levensbeschouwingen. Verdieping, dialoog en stemmen uit de praktijk, voor wie lesgeeft en nadenkt.
Public Ghost content for AI and LLM tooling. This file includes a bounded export of public pages first, then recent public posts.
Append `.md` to any post or page URL to get the content in Markdown (for example, `/example-post.md`).
## Pages
### Spirit Hub
URL: https://spiritjournal.org/hub/
Last updated: 2026-06-27T20:10:11.000Z
_This page is for paying subscribers only._
### Teamlicentie
URL: https://spiritjournal.org/teamlicentie/
Last updated: 2026-06-13T23:04:33.000Z
_No content available._
### Over Spirit
URL: https://spiritjournal.org/over/
Last updated: 2026-06-10T20:33:56.000Z
_No content available._
### Colofon
URL: https://spiritjournal.org/colofon/
Last updated: 2026-06-10T22:07:54.000Z
_No content available._
### Privacybeleid
URL: https://spiritjournal.org/privacy/
Last updated: 2026-06-11T09:57:24.000Z
_No content available._
### Gebruiksvoorwaarden
URL: https://spiritjournal.org/voorwaarden/
Last updated: 2026-06-11T09:58:09.000Z
_No content available._
### Steunen
URL: https://spiritjournal.org/steunen/
Last updated: 2026-06-14T20:14:34.000Z
_No content available._
### Lidmaatschap
URL: https://spiritjournal.org/lidmaatschap/
Last updated: 2026-06-15T21:45:23.000Z
_No content available._
### Welkom
URL: https://spiritjournal.org/welkom/
Last updated: 2026-06-27T20:10:11.000Z
_This page is for subscribers only._
### Veelgestelde vragen
URL: https://spiritjournal.org/faq/
Last updated: 2026-06-19T19:45:05.000Z
_No content available._
### Wedstrijden
URL: https://spiritjournal.org/wedstrijden/
Last updated: 2026-08-27T19:08:21.000Z
_No content available._
## Posts
### Tussen verschil en ontmoeting
URL: https://spiritjournal.org/tussen-verschil-en-ontmoeting/
Last updated: 2026-06-20T22:35:19.000Z
In het Atheneum van Herzele stond de afgelopen jaren in de levensbeschouwelijke lessen een ambitieus experiment centraal: de Interlevensbeschouwelijke Dialoogprojecten (ILD). Het doel is leerlingen uit verschillende levensbeschouwelijke vakken samen te brengen rond gedeelde thema’s, zonder hun eigen achtergrond uit het oog te verliezen. Vandaag wordt in de derde graad secundair van het GO! verwacht dat de helft van de uren levensbeschouwing daaraan besteed worden.

Om na te gaan hoe dat in de praktijk verliep, sprak ik eerst met zeven leerlingen (Vega, Savana, Lotte, Haitam, Remi Luka, Filimon en Lonne) uit verschillende levensbeschouwelijke richtingen

_This post is for paying subscribers only._
### Geen enkele keuze is neutraal
URL: https://spiritjournal.org/geen-enkele-keuze-is-neutraal/
Last updated: 2026-06-22T21:50:44.000Z
De keuze voor de cover die deze boekbespreking zou vergezellen, bleek moeilijker te zijn dan het schrijven van de tekst zelf. Voor vrijwel elke cover had ik een overtuigende argumentatie kunnen formuleren en theoretisch kunnen verantwoorden waarom net die uitgave de meest passende zou zijn. Toch zou dat niets veranderen aan het feit dat geen enkele keuze neutraal is.

Precies die illusie van neutraliteit vormt een van de centrale inzichten in het werk van Paulo Freire. Onderwijs, kennis en representatie staan volgens hem nooit los van de maatschappelijke en politieke context waarin ze ontstaan. De vraag is daarom niet of een keuze neutraal is, maar welke perspectieven ze zichtbaar maakt en welke ze naar de achtergrond verdringt.

_This post is for paying subscribers only._
### Weg van vervreemding.
URL: https://spiritjournal.org/weg-van-vervreemding/
Last updated: 2026-06-24T16:40:38.000Z
Welkom bij Spirit, digitaal.

Al enige tijd spendeer ik zowat al mijn vrije tijd aan het meer en beter op elkaar betrekken van burgerschap en zingeving. Om de democratie te versterken en nieuwe wegen te vinden uit de grote problemen waarmee we allen te maken hebben. Toen we met Kato De Winne, Sander Herremans en Beyza Yilmaz, de oprichters van Spirit, spraken over de toekomst van het tijdschrift, bleek dat goed te sporen met hun oorspronkelijke opzet en kreeg ik een mooie kans aangeboden om daaraan verder te werken.

Zoals het een nieuwe hoofdredactie betaamt wil ik in wat volgt het doel wat meer omschrijven, aangeven wat nieuw is en wat u in deze eerste digitale editie zoal kan vinden. We zorgden voor een samenhang, maar u kan de verschillende rubrieken ook in willekeurige volgorde lezen.

---

‘Het grootste sociale bloedbad ooit in het onderwijs.’ Zo omschreef prof. Didier Pollefeyt de impact van de maatregelen van de Minister van Onderwijs om de organisatie van de levensbeschouwelijke vakken op Vlaamse scholen te veranderen. Meer dan 1000 leerkrachten zagen plots hun job op de helling staan, hun passie en erkenning gebroken, hun gezin en huishouden in gevaar gebracht. Er moest en zou 100 miljoen bespaard worden – ja, op onderwijs. U kan er meer over lezen in het *opiniestuk* van Sammy Roelant, de oprichter van de facebook groep Actie voor LBV’s die er mee voor zorgde dat het verzet groeide en de maatregelen uiteindelijk werden ingetrokken.

_This post is for subscribers only._
### Kroniek van een aangekondigde mislukking
URL: https://spiritjournal.org/kroniek-van-een-aangekondigde-mislukking/
Last updated: 2026-06-20T22:35:19.000Z
De voorbije maanden waren we in het onderwijs getuige van een groteske politieke operette. Tijdens de onderhandelingen voor het Vlaams regeerakkoord stelt Vooruit voor de levensbeschouwelijke vakken af te schaffen en in te ruilen voor een algemeen vak burgerschap en filosofie. Gezien dit zou kunnen dienen om een grote besparing van 100 miljoen te verwezenlijken, en ook goed past in de cultuuroorlog die binnen het onderwijs aan de gang is, stapt de NVA mee aan boord.

Wat iedereen die enigszins op de hoogte is al van ver zag aankomen blijkt ook uit een duur rapport van juridische consultants: de Vlaamse regering kan niet zomaar de levensbeschouwelijke vakken vervangen door iets anders. Als men de plannen wil doorvoeren

_This post is for paying subscribers only._
### Levensbeschouwing en burgerschap
URL: https://spiritjournal.org/levensbeschouwing-en-burgerschap/
Last updated: 2026-06-23T16:23:11.000Z
aan tafel

J

Jonas Slaats

**christendom** · expert

M

Mourad El Meziani

**islam** · expert

[![Mark Saey](https://storage.ghost.io/c/8c/41/8c4143ea-1067-4810-80a2-9ff98962f23e/content/images/2026/06/mark-saey-outdoor-A-teal-1.jpg)Mark Saey**Spirit** · gespreksleider & deelnemer](https://spiritjournal.org/author/hoofdredacteur-mark-saey/)

We kennen elkaar al langer. Mourad is co-auteur van het leerplan islam en van de bekende Sira boeken, Jonas is de schrijver van (o.a.) Religie herzien en ikzelf leverde ontwerpen aan voor de leerplannen NCZ en interlevensbeschouwelijke dialoog. Die combinatie bracht ons er vier jaar geleden toe het eerste interlevensbeschouwelijke project te starten in de lerarenopleiding. Studenten leren er hoe ze projecten ILD naar het leerplan moeten maken. Dat leverde al aardig wat ervaringen en resultaten op, die ook worden gehanteerd bij het professionaliseringstraject ILD voor leerkrachten aan AP Hogeschool. Deze keer kwamen we samen om het thema van deze editie te belichten vanuit onze diverse levensbeschouwelijke perspectieven.

## De vraag op tafel

Saey

Wanneer we kijken naar de laatst beschikbare cijfers over burgerschap in het Vlaamse onderwijs, dan stellen we vast dat zowat de helft van onze laatstejaars aangeeft zichzelf onvoldoende voorbereid te vinden op het burgerschap. Wat we hier zullen proberen doen is een antwoord te leveren op de vraag naar wat levensbeschouwelijke vakken vandaag bijdragen aan burgerschap. Laten we om te beginnen eens kijken naar de eigen leerplannen. Dient er volgens onze plannen aan burgerschap te worden gewerkt - waar vinden we dat terug?

Slaats

Nergens is het antwoord. Ik deed een *control-find* en nergens in de leerplannen katholieke godsdienst van basis en secundair onderwijs vond ik het woord burgerschap terug. Wel werken we met transversale terreinen die terugkeren in de

_This post is for paying subscribers only._
### Moet levensbeschouwing worden vervangen door burgerschap?
URL: https://spiritjournal.org/moet-levensbeschouwing-worden-vervangen-door-burgerschap/
Last updated: 2026-06-23T16:23:51.000Z
## De discussie die maar niet wil weggaan

De Vlaamse regering wilde de twee uur levensbeschouwing in het officiële onderwijs vervangen door één vak interlevensbeschouwelijke dialoog. Dat plan bleek echter ongrondwettelijk.[\[1\]](#fn1) Daarna probeerde ze de beoogde besparing door te voeren op een manier die nog steeds massaal jobverlies, onwerkbare klasgroepen en extra organisatorische moeilijkheden zou veroorzaken, waardoor de levensbeschouwelijke vakken de facto zouden worden uitgehold. Ook die piste botste op de grondwet en de EVRM. Maar de vraag of er nog plaats is voor de levensbeschouwelijke vakken op school is daarmee niet weg. Integendeel, ze staat opnieuw op scherp.

---

1. terzijde: Ouders hebben in België het grondwettelijke recht om in het officiële onderwijs een keuze te maken voor hun kind tussen onderricht in één van de erkende levensbeschouwingen. In het vrije onderwijs (voornamelijk het katholieke onderwijs, dat 65% van de leerlingen telt) is er maar één levensbeschouwelijk vak, rooms-katholieke godsdienst. [↩︎](#fnref1)

Achter die discussie zit een dieper probleem. Slagen onze scholen erin om jongeren te vormen tot mensen die met deze tijden raad weten? En zou de vervanging van de

_This post is for paying subscribers only._
### Terug naar vorming
URL: https://spiritjournal.org/terug-naar-vorming/
Last updated: 2026-06-26T08:01:35.000Z
In zijn artikel *De bijdrage van confessioneel godsdienstonderwijs aan een pluralistische samenleving* stelt prof. theologie D. Pollefeyt[\[1\]](#fn1) dat burgerschapseducatie nood heeft aan confessioneel godsdienstonderwijs om de crisis waarin de democratie zich bevindt te helpen oplossen, en dat zijn hermeneutisch-communicatief model daaraan kan tegemoetkomen.

Zijn artikel moet gelezen worden tegen de achtergrond van het plan van de Vlaamse regering om het levensbeschouwelijk onderwijs te herorganiseren en daarmee een besparing te realiseren. (Ibid., p.332) Het systeem waarbij ouders in het officieel onderwijs een keuze maken tussen twee uur onderricht in en door een van de erkende levensbeschouwingen zou eerst worden vervangen door een enkel vak interlevensbeschouwelijke dialoog.[\[2\]](#fn2) Een van de drie regeringspartijen ziet dat als een algemeen vak burgerschap met daarin aandacht voor ethiek en lessen over levensbeschouwing, maar niet langer ingevuld en gegeven door de erkende levensbeschouwingen. Het plan bleek echter ongrondwettelijk te zijn.[\[3\]](#fn3) De regering wou het grootste deel van de voorziene besparing dan maar realiseren door het verminderen van de uren levensbeschouwing. Maar ook dat botste op verzet en bleek niet te verenigen met de grondwet en de EVRM. De plannen werden afgevoerd, maar de roep om een alternatief algemeen vak 'burgerschap' in te voeren verstomde daarmee niet.[\[4\]](#fn4) Pollefeyt wil in zijn artikel laten zien dat een dergelijk vak ernstige gebreken heeft die confessioneel godsdienstonderwijs niet heeft.

---

1. Pollefeyt, D., 2024, De bijdrage van confessioneel godsdienstonderwijs aan een pluralistische samenleving, in Tijdschrift voor onderwijsrecht en onderwijsbeleid 2024-25/5\. [↩︎](#fnref1)
2. Vlaams regeerakkoord, 2024\. [↩︎](#fnref2)
3. Art. 24 van de Belgische Grondwet garandeert dat ouders in het officieel onderwijs de keuze kunnen maken tussen onderricht in een van de zeven erkende levensbeschouwingen. In het vrije onderwijs, waarvan het katholieke net in Vlaanderen zowat 65% van de leerlingen telt, wordt enkel (door de staat gefinancierd) rooms-katholieke godsdienst gegeven. [↩︎](#fnref3)
4. Over deze maatregelen, zie het opiniestuk van Sammy Roelant in dit nummer van Spirit. [↩︎](#fnref4)

In dit artikel geven we eerst de argumentatie van Pollefeyt weer en erkennen we dat

_This post is for paying subscribers only._